ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

75

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

ب : اعتبار دوّم ؛ پيكار با شيطان نفس ، مبارزهء با دشمنى دايمى وهميشگى است ! پيوسته ، نيرنگ وفريب را به كار مىگيرد ، چه بسا كه براي رسيدن به مقصودش ، به لباس دوست نصيحتگير دلسوز در آيد ! . بىترديد رهايى يافتن از چنين خصم فريبكارى ، دشوارتر ، وپيكار با أو بزرگتر از دشمنى است كه خصومت خود را آشكارا بيان مىدارد ، ودر تمامى عمرش ، يك يا دو بار ، با انسان درگير مىشود . بدين دليل است كه جهاد با دشمن ظاهري را جهاد كوچك وپيكار با نفس را جهاد أكبر ناميده‌اند . 2 - در پاسخ اشكال بايد گفت ، هر چند بپذيريم ، كه مقصود از جهاد أصغر جهاد با نفس باشد ، ولى بايد دانست كه ، جهاد با نفس در حين كارزار با دشمن آشكار ، آسانتر انجام مىگيرد ، زيرا خصلتهاى نفساني مانند ، خشم وشهوت ، به هنگام مقابلهء با دشمن ، در جهت هيجان تعقيب خصم قرار دارند وفرمانبر عواطف اخلاقى وعقلانى انسانند ، تا چه صلاح بداند ، وبه كدام سمت فرمان دهد . در اين حال نفس انساني ، در رامسازى جنبه‌هاى شهوانى ، چندان زحمتى ندارد . بر خلاف ديگر عبادات ، كه طبعا ، خواهشهاى نفساني ، در برابر عواطف اخلاقى وعبادي واكنش نشان مىدهند ؛ براي اين است ، كه جهاد با خواهشهاى نفساني ، در مورد ديگر عبادات ، دشوارتر وبزرگتر از جهاد با نفس در حال جنگ است . اين توضيح ما بود ، حقيقت امر را خداوند داناست . سوّمين توصيفى كه براي جهاد ذكر فرموده‌اند ، اين است كه جهاد پوشش پرهيزكارى ، زره محكم خداوندى ، وسپر مطمئن است امام ( ع ) به عنوان استعاره ، لفظ لباس ، زره ، وسپر را براي جهاد بكار گرفته وسپس زره وسپر را ، به دو صفت محكم ومورد اعتماد ستوده است . جهت مشابهت جهاد به أوصاف مذكور ، اين است : همچنان كه انسان با